Informatie voor ouders, coaches en andere belangstellenden

Inleiding
Voetbal is in Nederland nog steeds de grote volkssport. Veel kinderen zitten op voetbal en de sport speelt een belangrijke rol in hun leven. In een samenleving die zich steeds meer zorgen maakt over de manier waarop de jeugd opgroeit heeft men het vaak over de rol van de ouders of het onderwijs, maar zelden over de rol die het verenigingsleven in het leven van de jongeren speelt. Voor velen is voetbal hun grote hobby, een passie, en is de rol van het voetbalspel in hun belevingswereld misschien wel groter dan de mening van een ouder of onderwijzer. Al bijna tien jaar werkt de Utrechtse jeugdvoetbalvereniging DVSU volgens een methode waarbij waarden en normen een belangrijke rol spelen. Deze vereniging heeft dankzij de duidelijke uitgangspunten en regels van jeugdtrainer Hans Ultee al vele malen de media gehaald. Het Algemeen Dagblad maakte al in januari 1999 melding van een wachtlijst van 72 kinderen die stonden te trappelen om voor DVSU het veld in te mogen en noemde de unieke methode die DVSU hanteert als de reden voor dit succes. De Volkskrant laat op 24 juni 2000 Dick de Boer, hoofd opleidingen van FC Utrecht aan het woord die over de aanpak van Ultee bij DVSU zegt dat menig profclub daar nog een puntje aan kan zuigen.

Waarden en normen
Wat is nu het belang van waarden en normen bij een potje voetbal? Hans Ultee noemt een aantal waarden die hij belangrijk vindt en de normen die daaruit voortvloeien. Het draait bijvoorbeeld om teamgeest, respect en sportiviteit, om maar drie waarden te noemen. Daarbij horen gedragsregels voor de jeugdige spelers, maar ook voor hun ouders. Ultee noemt vaak het voorbeeld van de ouder die zijn eigen kind uitscheldt vanaf de zijlijn. Dat kan bij DVSU niet, want met een slecht voorbeeld van de ouders kunnen de spelers zich ook niet houden aan de regels van de eigen club. Met deze aanpak wil DVSU laten zien dat iedereen die meedoet er ook bij hoort.

Een voorbeeld voor anderen
De aandacht van de media en voornamelijk de interesse van andere jeugdvoetbaltrainers in de methode die Ultee bij DVSU heeft geïntroduceerd leidde tot het project 'De Elf en Jijzelf'. Dit project is een praktische vertaling van de methode Ultee naar een algemene set waarden en normen voor 7 tot 13 jarigen. Inmiddels heeft NOC*NSF het project opgenomen in haar programma 'Sportiviteit & Respect' om een verbreiding van de methode van DVSU naar andere sportverenigingen te stimuleren. Bovendien is in samenwerking met NOC*NSF een pilot-project tot stand gekomen in twee steden, te weten Nijmegen en Rotterdam. Hierbij zullen spelers van profclubs uit deze steden ingezet worden als voorbeeld voor de voetballende jeugd om het project te introduceren.

Opzet van het boekje
In 'De Elf en Jijzelf' wordt op speelse wijze een aantal belangrijke waarden geïntroduceerd in de vorm van elf spelers. Ook wordt er nadrukkelijk aandacht besteed aan de rol van de ouders, die in het boekje als de twaalfde man worden aangeduid. Iedere speler staat voor een belangrijke eigenschap. Zo heeft de teamspeler oog voor zwakkeren in de ploeg, zorgt de opruimer voor een schoon en bespeelbaar veld en feliciteert de sportieveling een tegenstander met een goed gespeelde wedstrijd. Ieder personage in dit boek wordt geïntroduceerd met een luchtige tekening. Daarna volgt een kort, puntig verhaaltje dat aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep. In dit verhaaltje worden de centrale waarden rond het personage geïntroduceerd en krijgen vage begrippen die kinderen niet zouden bevatten een praktische invulling. Het belang van de uit de waarden voortvloeiende normen komt duidelijk in deze verhaaltjes naar voren. Uiteindelijk wordt een hoofdstuk afgesloten met een opsomming van regels die horen bij deze specifieke speler. Het is van groot belang dat een lezer zich kan identificeren met alle elf spelers en ook zijn thuissituatie kan herkennen in het hoofdstuk over de twaalfde man. Een jonge voetballer moet niet één personage uitkiezen dat hem bevalt, maar na lezing van het hele boekje inzien dat een goede voetballer van alle personages iets moet hebben. Dit aspect komt ook uitgebreid aan de orde in de handleiding voor coaches en leiders. Het boekje is op A6-formaat en kan dus makkelijk overal naartoe meegenomen worden, met name natuurlijk naar voetbaltrainingen en -wedstrijden. Mede daarom wordt er in het boekje ruimte vrij gehouden voor aantekeningen die de bezitter kan maken: namenlijstjes van ploeggenoten met telefoonnummers, uitslagenlijsten en ruimte voor een groepsfoto. Dit alles zorgt ervoor dat het boekje een persoonlijke dimensie krijgt voor de voetballer.

Meer dan een leuk boekje
Is een jeugdvoetbalvereniging meteen overgestapt naar de succesvolle methode van DVSU als ze al haar spelertjes simpelweg een boekje cadeau doet? Was het maar zo makkelijk. 'De Elf en Jijzelf' is meer dan een leuk boekje voor een jeugdige voetballiefhebber. Natuurlijk kan het simpelweg gelezen worden als een boekje met een twaalftal leuke verhaaltjes en mooie tekeningen, maar als de vereniging het project serieus neemt, zijn er diverse mogelijkheden om het boekje als uitgangspunt te gebruiken voor een nieuwe aanpak. Allereerst moet de vereniging de wil hebben serieus normen te stellen die voor alle spelers gelden. Als de praktijk van de vereniging namelijk niet overeenkomt met de in het boekje gestelde regels, zal het voor de jonge lezer niet meer geloofwaardig zijn. Daarnaast wordt er van de coaches en leiders verwacht dat zij actief met het boekje aan de slag gaan. Daarbij moet gedacht worden aan een feestelijke uitreiking van het boekje, waarbij de coach zelf de naam van zijn pupil voorin het boekje schrijft en aan hem overhandigt. Later zal de coach door middel van kleedkamergesprekken of trainingsgesprekken terug moeten komen op de verhaaltjes in het boekje. Voor deze gesprekken is een training ontwikkeld die in twee sessies aan het kader van een vereniging gegeven wordt. Daarmee kunnen trainers en begeleiders in vervelende situaties beter deëscalerend optreden. Zodoende wordt het project, bestaande uit training, een handleiding voor coaches en leiders en het boekje De Elf en Jijzelf, een methode om weer een gezonde voetbalcultuur neer te zetten.

Verder met De Elf en Jijzelf
Voorbeeldverhaal uit het boekje
Informatie opvragen
Bestelformulier
Interessante links